بیر سؤزجۆگ و نئچه آچێقلاما

بیر سؤزجۆگ و نئچه آچێقلاما:

بۇ کوْرا میلچه‌ک و فارسجا اوْلان پشه کوره نئچه گۆندۆ منیم فیکیریمی قاتمێشدێ، بیلدیم کی بۇردا اوْلان «کوْرا و کۆره» «خرده و ریزه و کیچیک» آنلامێندا اوْلابیله‌ر. اوْنا گؤره سایێن ایسماعیل هادی بی‌یین «فرهنگ ترکی نوین» (چاپ 1379) آدلێ کیتابینا مۆراجیعه‌ت ائتدیم. اوْنا گؤره کوْرامال سؤزجۆگۆنده‌ن سوْرا آیرێ بیر زاد تاپانمادێم. آنجاق بیر نئچه آیرێ سؤزجۆیه باش وۇردۇم. یئتیب-یئته‌رسیز نظریمه بیر نئچه ایضاح گلدی. اوْلارێ بۇردا گتیریره‌م. آنجاق منیم بی‌یه الیم چاتمێر و اینترنتی ده آدرس تاپابیلمه‌دیم. اۇمۇدوم وار بۇ جسارتی باغێشلایالار.

 

v    کوْرا: خرده . ریزه

کوْرامال/کوْر ایلان: نوعی خزنده شبیه مار که سم ندارد.

کوْرامال ایلان: مار کوچک و کم خطر – بیزیم چاراوْیماقدا ایشله‌نیر شاخمار ایلانێن قاباغێندا.

کوْرا میلچه‌ک: پشه کوره، خێردا میلچک

پشه کوره .{پ َ ش َ/ش ِ رَ/رِ } (اِ مرکب)پشه ٔ خرد. پشه ریزه (لغتنامه دهخدا اینترنت)

کوْران-کوْرانا سالماق: اندک-اندک تاراج کردن، کم-کم به غارت بردن و دزدیدن که یک دفعه متوجه تمام شدنش شوند. کوْرالاماق، کوْرلاماق

کوْرا یوْل: راه باریکه، کوره راه

کوره راه: راه باریک، کوره راه

آنچه معلوم است یکی بودن این دو کلمه است. حالا از ترکی وارد فارسی شده یا از فارسی وارد ترکی؟

 

v  کالاوا: آذ. (در مورد بنا و ساختمان) خرابه، مخروبه، ویرانه، بنایی که در و پیکر آن را درآورده باشند، بی در و پیکر. آغزی کالاوا: دهان گنده و بی‌ریخت.

مترّک کلمه «خرابه» (عربی): خرابه >خارابا>خاراوا>خالاوا>کالاوا!

صص 647-648

آنجاق منجه بئله ده اوْلابیله‌ر:

کالاوا=کال (نارس، کال، بی ثمر) +آوا (یورد، مکان): کالاوا علاوه بر معنای بالا بوستانی را گویند که نزدیک خانه و کاشانه شخص و چسبیده به ساختمانش باشد که در بهار در داخل آن سبزی و خیار و گوجه‌ای کاشته و بقیه وقتها در آن وسایل اضافه و به عبارتی آشغال هم می ریختند که در و دیوارش خراب می شد و گاها" هم حتی بدون در می ماند تا بهار بعدی که بخواهند چیزی در آن کارند که در و دیوارش را تعمیر می کردند و این استفاده معنی ما از این کلمه را می رساند.

 

v    کتیره: صمغ گون - ص649

بیزلر «کیتیرگه» و «کتیرگه» دییه‌ریک. سۆپۆرگه، گؤتۆرگه و ... کیمی

 

v    کۆره‌کن: ص 669

کۆر+اکه‌ن: کۆره‌‌ن/ کۆر: نسل، تخم و ترکه

آت کۆرۆکله‌ییب/ کۆرۆک: دایچا و .../ کۆرسک/کۆره‌مک: طلب نر کردن که خودتان بیان کردید./ اکه‌ن: کارنده

حتما" این نفرین قدیمی ها را هم شنیدید که "آتاوا لعنت اۇشاق اکه‌ن {آتاسێ}"

 

v    گره‌ن: ص 689 – دفعه، نوبت

بیزیم وارێمێزدێ: داوار گره‌ن باسدێ اوْتلایێر/ داوار گره‌ن وئردی/ داوار گره‌نله اوْتلایێر. که منظور هجوم دسته جمعی و ردیفی گله در چریدن می باشد.

 

v    گزه‌نه: ص 690 – در جنوب غرب چاراوْیماق گیزیر تێکانێ گفته می شود که از آن در پختن نوعی «کؤکه» که همان «خێتاب» باشد استفاده می کنند.

 

v    ص 691 گم/ص 692 گمیرمک

می توانند از یک ریشه باشند. چنانچه گم بر دهان اسب زنند آنرا می خاید و حالت جویدن دارد. که صدای آن نیز بلند می شود.

 

v    ص 655 ککیره

در منطقه ما دو نوع تلفظ می شود: ککیرگه/ ککیره

تلفظ اول با ککیرمک ص 693 (گه‌ییرمک) همخوانی دارد که با استفاده از پسوند «گه» که معمول است و قبلا" هم مثال زدم ساخته شده است. و وجه تسمیه آن به خاطر تلخی بیش از اندازه آن که باعث گه‌ییرمک می شود می تواند باشد.

 

v    گیلیف: ص700

بین کۆلفه، کۆللۆک و گۆلۆف (کۆلۆف) که ما استفاده می کنیم می تواند ارتباط نزدیکی باشد.

 

v    گؤل:ص 715

گؤله‌ک: حوضچه، برکه/ آنجاق بیزیم ماحالدا گؤلمه‌ج سؤزجۆگۆ وار کی گؤله‌ک‌دنده کیچیکدیر دئمه‌لی بو گؤله‌ک یئرینه ده ایشله‌نر.

/ 0 نظر / 39 بازدید